Архитектура Аудит Военная наука Иностранные языки Медицина Металлургия Метрология
Образование Политология Производство Психология Стандартизация Технологии


Ушем мут дене кылдалтше икгай членан ойлончышто чарналтыш палым шындымаш



30. Ваштарешле а, но, да (но ыҥан), туге гынат ушем мут-влак ончылан запятой шындалтеш: Пуш шеҥгелне шинчышет айдеме огыл, а маска улмаш (К. В.). Йӱштӧ, но яндар памашан Морко посёлкыш пеледше Украина гыч шокшо-шокшо шомакан серыш толын (М. С.). Шошо пагыт эн мотор, да лӱдыкшӧ (В. И.). Кеҥеж кече кас велыш тайнен, туге гынат сайын ырыкта (М. С.).

31. Веле огыл ... -ат, гына огыл ... -ат ушем мут шотан частице дене кылдалтше икгай член-влак годым запятой веле огыл, гына огыл почеш шындалтеш: Э-э, тыште рвезе кашак веле огыл, пондашанжат уло (С. Ч.). Пӧръеҥын веле огыл, ӱдырамашынат ӱштыштыжӧ талве кӱзӧ кеча (К. В. ). Ты ойым Амина шке гына огыл, Орванчыжат йодын шогышо гай коеш (Я. Я.). – Мый тыйын олмыштет шагат-кокыт гына огыл, сутка, арня дене тудлан жапем ом чамане ыле, – агроном кынел шинче да туныктен каласыш (Й. Я.).

32. Ушем мут шотан -ат частице дене кылдалтше икгай член-влак годым запятой -ат почеш шындалтеш: Шӱвырат, гармонят кугу организатор да пеш тале агитатор лийын кертыт (Ш. О.). Теле кече рывыж семын ончалешат, адак пыл шеҥгек шылеш (Н. Я.). Пӧртыштат, пашаштат, мӧҥгыштат, пошкудыштат Эрвикан пылышыш эртак Ямет нерген ойлымо гына пура (Д. О.). Пайрем кечынат, тыглай годымат Кождемырын кидше гыч той шӱвыржӧ ок мучышто (К. В.). Корий кугыза толын пурышат, йошкар тулупшым шӧлдыравал кашташке пыштыш (Д. О.).

33. Ик гана каласалтше ушышо да, ден, ойырышо ала, але, то, я ушем мут-влак дене кылдалтше икгай член-влак коклаш запятой ок шындалт: Чачи, кылтам нумалшыжла да шарем шарышыжла, ик ӱдыр дене пеш келшыш (С. Ч.). Унавийын лӱҥгымыжӧ да Сергейын мурымыжо мужыр оҥгыр гай йоҥга (Д. О.). Землемер ден Григорий Петрович уремышке пырля лектыч (С. Ч.). Черке ден кӱкшӱ кӱ сурт леведышым лапкан ончышо кече волгалтара (Д. О.). Мустай Озаҥыште ала Москошто орлана (С. Ч.). Эҥер але ер – кажне еҥын йӧратыме верже (г.). Борисын аважын уло капше ырен кая то йӱкша (В. И.). Лишыл йолташ дене коктын ик котелок гыч пучымышым я пареҥгым шке шолтен кочкын ончаш могай сай! (Д. О.).

34. Ушышо але ойырышо ушем мут-влак пачаш-пачаш каласалтме годым кокымшо да моло ушем мут ончылан запятой шындалтеш: Ни мланде, ни кава огеш кой (Д. О.). Сонарзе марий ны куржын, ны верже гыч тарванен ок керт (К. В.). Элнан чыла лукыш эре колтена кагазым да киндым, да ямде пӧртлам (М. М.). Чурийыш эр кече, чаманыде, волгыдо сескемым кышка. Сескемже я шинчам йымыктара, я тунамак шудо вуйыш тӧршта да тушан чинче тулым ылыжта (К. В.). Ала пеш эрат, ала адак иктаж-могай амал дене элеватор воктен калык огешат кой (А. Э.). Тунам Лашманов але кас кочкышым ямдылаш тӱҥалеш, але, окна воктен миен шогалын, уремыш онча (В.Ю.)

35. Ик ыҥан кок тӱрлӧ ушем мут дене кылдалтме годым икгай член-влак запятой дене огыт ойыралт: Ик каныш кечын Микуш ден Сакар да Нургалий имньым кычкеныт да ломыж погаш лектыныт (Н. Л.). Суртла гыч я ушкал, я каза але шорык, ломыжал-ломыжал, уремыш лектытат, Вӱрзым эҥер велке волат (В. Ю.). Палыдыме йӱк теве иземеш, теве талышна, коклан пирыла урмыжал колта я черле айдемыла кечкыжеш але изи аза гай васаралеш (З. К.). Тиде чодыра гыч ме, сузым але кӱдырым я мызым лӱйыде, нигунамат пӧртылын онал (А. М.-А.). (Родион Артемьевичын) Шинчажлан пошкудо-влак, родо-тукымжо ден лишыл палымыже-влак, ял воктенысе ер ден ужар олык я кугу Юл эҥер кончат (А. М.-А.). Озак ден ӱдыр-влакышт, тӱшкан погынен, гармонь але ковыж да кӱсле почеш куштен-мурен коштыт (А. М.-А.).

36. Ушышо ден, да ушем мут-шамыч дене кылдалтше икгай член-влакын мужырышт коклаш запятой шындалтеш: Кужу укшеран кожер ден одар куэ, кугу тумо ден ваштар кӱэмалтше гай шыпке шогат (Д. О.). Руш ден чуваш, марий ден татар, ик ешышке ушнен, татун илат (Ч. В.). Йошкарге да ужарге, кандалге да кына тӱсан шовыч-влак чевер олык пеледышым ушештарат (Н. Л.). Лаж вес могырышто да Виче тӱрыштӧ, Пося велыште да Нольо воктен вуеш шушо ӱдыр-влак, шыже годым тӱгӧ лектын, ӱчаш-ӱчаш шыже пучым пуалтеныт (Д. О.).

Икгай да икгай огыл рашемдыкан (определениян) ойлончышто чарналтыш палым шындымаш

37. Ушем мут деч посна кылдалтше икгай рашемдык (определений), ешартыклӱм (приложений) коклаш запятой шындалтеш: Жапын-жапын йошкар, ужар, нарынчалге ракете-влак нӧлталтыт (Е. Я.). Канде, волгыдо каваште кече шыргыжын йолга (С.В.). Шопкеран, нӧлперан корем воктене корно сай (К. В.). Кажне чодыраште руымо, пӱчмӧ, перкалыме, кычкырлыме йӱк-йӱан шога (Д. О.). Ола шындерыште (паркыште) кас еда калык лӱшка. Тушко тӱрлӧ калык погына: рок гае шеме, пор гай ошо, лишыл верысе, мӱндырч толшо, кужу, лапка, кӱжгӧ, лопка... (Д. О.). Тунам кафедрыште технике шанче доктор, профессор И.Д. Смирнов ден технике шанче кандидат, доцент Г.И. Кугергина пашам ыштеныт (г.).

38. Икгай огыл рашемдык, ешартыклӱм коклаш запятой ок шындалт: Ер гай лопка ош шун пулашкаште пелтыме ӱй йошкаргын-тойын йылгыжеш (К. В.). Изи ший оҥгыр гай яндар аза йӱк кочаж ден ачажын пылышыштым кушкедеш (Д. О.). Изи капан ош ӱдыр Маринам пел кидше дене ӧндале (Ш. О.). Кагазыште возымо йымалне кафедр вуйлатыше профессор С.П. Романовын кидпалыже ыле (Онч.). Икмыняр жап шонен коштмек, Стапан йоча годсо йолташыже кызыт ынде кугу завод директор Петровлан серышым возаш лийын (г.).

Икгай членан ойлончышто иктешлыше мут лийме годым чарналтыш палым шындымаш

39. Иктешлыше мут икгай член-влак деч ончыч шога гын, тудын почеш кокточко шындалтеш: Илышлан кӱлеш ӱзгар чыла уло: пӱкен-влак, ӱстел, кровать, чурийончыш да сӱрет, патефон, приёмникет, тулеч моло арверет (Ш. О.). Эр годсек Матра коҥга ончылно тошкеште: шӱрашан мелнам кӱэште, салмамуным шындыш, подеш чыве шӱрым сакыш (И. И.). Ынде чыла денат чеверласаш логалеш: ватем денат, шочшем денат, шочмо суртем денат, шочмо-кушмо мландем денат, ялем денат, пошкудо-влакем денат (Н. Л.).

40. Иктешлыше мут икгай член-влак деч вара шога гын, тудын ончылан тире шындалтеш: Завод ма фабрике, кочшаш киндат – чыла ышталтын шемер айдемын вийже дене (С. Н.). Шудышырчык-влакын йӱкышт, памашын йогымыжо, телеграф меҥгын мурымыжо, чодыран гӱжлымыжӧ – вигежат иктеш ушна, пылышлан сылнын шокта (Я. Я.). Почын шындыме пӧрт омса гыч лекше команмелна пушымат, салмавондо кылдыртатымымат, аважын шке семынже мутланымыжымат – нимомат тудо (Галя) ынеж кол, ынеж шиж (П. К.). Ӱстелтӧрыштат, олымбалнат, кӱвар ӱмбалнат – чыла вереат ужар шинелян салтак-шамыч нерен шинчат (Онч.).

41. Икгай член-влак деч вара шогышо иктешлыше мут ончылно пуртымо мут лиеш гын, пуртымо мут ончылан тире да почешыже запятой шындалтеш: Танила куралын, ӱден, кылтам пуртен, телым пум руэн, шупшыктен – чынжым манаш, чыла ыштен (Н. Л.). Куралше, тырмалыше, ӱдышӧ-влак – икманаш, чыланат ик верыш чумырген шинчыныт (М. Ш.).

42. Иктешлыше мут деч вара шогышо икгай член-влак дене ойлончо огеш пыте гын, иктешлыше мут почеш кокточко, икгай член-влак деч вара тире шындалтеш: Кужу теле гоч лум йымалне илен эртарыше кушкыл-влак: комбышоган, сандалвуй, кечыйолшудо, ӱйвуйшудо да шуко молат – икте почеш весе рӱжге ылыжыт, вершӧрнам сылне тӱсышт дене сӧрастарат (г.). Кум рвезе: Мосолов ден Гужавин да Микал – сурт гыч суртыш вонча (В. Ю.). Кеч-могай калыкыштат тӱрлӧ еҥ: сай кумыланжат, ий гай йӱштӧ шӱманжат, кагыр-кугыр койышанжат – уло (К. В.). Пылышемлан кечывалвел гыч шочмо-кушмо верлашкышт пӧртылшӧ кайык-влакын: кӱседыкын, тагырлян, турня ден моло кайыкын – куан мурышт йоҥга (А. М.-А.).

43. Иктешлыше мут икгай член-влак ончылнат, нунын деч варат кучылталтын гын, икгай член-влак ончылно кокточко, нунын почеш тире шындалтеш: Шолем нимомат ок чамане: шӱльым, уржам, пакчагӧргым – чылажымат лупшен кода (Н. Л.). Модшо-влак: рвезыже, ӱдыржӧ – чыланат Йываным йыр авырен кучат, мурен-мурен пӧрдыктат (С. Ч.). Ӱстел коклаште сурт озан верже кызыт пуста, нигӧлан шинчаш ок лий: шкаланат, пошкудыланат, родо-тукымланат, эн вучымо уналанат – нигӧлан (А. Ав.). Пӧртыштӧ Султаным нимат: ни ару пӧрткӧргӧ, ни кугу ужар пучан граммофон, ни лопка мӱшкыран ший самовар, ни янда омсан шкаф – нимат ӧрыктарен огыл (В. Ю.).

Ойыралтше членан ойлончышто чарналтыш палым шындымаш

Ойыралтше рашемдык

44. Рашемдык палемдыме мут ончылно, пеленжак, шога гын, огеш ойыралт: Ший лупс дене леведалтше, тӱзланалше мландем чиен ал ӱжара дене тӱрлымӧ тувырым. Тыныс кава гыч нӧлталтше кече мыланем шарныкта коҥга гыч лукмо кинде сукырым (Вас. О.). Южо еҥ чынже денак пиалан: ший гай яндар эҥер воктене, ямле южан кожлаште, сывынлалтше изолык пелен шочын кушкын (В. К.). Тамле пушан пеледыш дене сӧрасыше ломбо ден марий ӱдырла ош шовырым чиен шогалше куэже шоҥгыеҥын ийготым мондыктат, рвезыеҥын кумылжым нӧлтат (Онч.).

Палемдымаш. Ешартыш умландарыше ыҥан рашемдык запятой дене ойыралтеш: Кечыгут чот ырыкталын нойышо, кече курык шойык волыш каналташ (А. З.). Шуко йӧсым чытыше, ачам чыла умыла.

45. Палемдыме мут деч вара шогышо рашемдык ик могырым (ойлончо мучаште) але кок могырымат (ойлончо кӧргыштӧ) запятой дене ойыралтеш: Шошым модын лекте лышташ, у (Э. А.). Толеш сай омо, шулдыран (Ю. Г.). Эртыш кече, тегыт гане чылт шемалге (О. И.). Йога ава шинчавӱд, эн яндар, эн неле, эн кочо, эн шерге (Д. О.). Чулым санитарке сумка гыч бинтым, мучашдымым, луктеш (Э. А.). Ӱстембаке кочкышым, ӱяным, тый погенат уна-влакым сийлаш (М. М.). Шоҥго Урал, шем чодыра дене леведалтше, торашке шарлен возын (А. М.). Нунын (мурызо-влакын) йӱкышт, паша дене тӱзаҥше, пеҥгыдемше, кумылым рашемдара, почылтара (М. Ш.). Корем тайыл дене латкок ияш йоча, вичкыж, лывырге кап-кылан, чолга шинчаончалтышан, пеш вашка (К. В.).

46. Лицам ончыктышо, рашемдарыше (определительный) олмештыш мутым палемдыше рашемдык эре (палемдыме мут ончылнат, почешат) запятой дене ойыралтеш: Мӧҥгышкӧ толаш лекше, мый кок километрлан ӧрдыжкӧ соптыртатенам (М. Ш.). Ынде эрык кечым ончалше, ме волгыдо корным муына (Ш. О.). Молан тудо, шкежат кукшо формулыжо гаяк кошкен пытыше, минус олмеш плюс знакым гына возымылан уло класс ончылан тыге вожылтарыш? (Ш. О.). Кӱдырчӧ гай патыр, виян, волгенче гай писе, тудо (Йошкар Патыр) тушман ваштареш кушкын шогалын (М. Ш.). Сай кашакыште, пашаче еҥ коклаште кушшо, шкежат пашачак лиеш (Ш.О.).

47. Рашемдык ден палемдыме мут коклаште вес шомак уло гын, рашемдык запятой дене ойыралтеш: Мӱй пушан, мӱй таман, эртен кайыш кеҥеж. Толын шыже адак, у чиян, у тӱсан (М. М.). А корно кадыргыл кия, ошман, луман, вӱдан (Э. А.). Шӱмлан лишыл, шонымашлан поро, пырдыж лукышто кӱсле кеча (А. М.). Ушышкем ачам толын пурыш, икмарда капан, поро шинчаончалтышан, мутланаш йӧратыше (Г. О.). Мый шошым ужым шинчаштет, сылным (С. Э.). Шандал ӱмбаке кӱртньӧ возын, тулан, чевер да лазыра (Э. А.).

Палемдымаш. Рашемдык ден палемдыме мут кокласе вес шомак икгай огыл рашемдык лиеш гын, рашемдык запятой дене ок ойыралт: Ӱяҥдыме мландыш вочшо таза пырче вожым вашкерак колта (к.). Ала-мом келгын шонышо шоптыр шинчаже торашке-торашке онча (Г. А.). Мийыза чевер шыжым йорга куэн шӧртньыж дене вакшылтше нӧрӧ корно дене (Д. О.). Шонанпылла койшо порсын урвалтышт мардежеш лойга (Онч.).

48. Рашемдыкын каласалтде кодшо палемдыме мутшым контекст гыч палаш лиеш гын, рашемдык запятой дене ойыралтеш: Уш гычем врач ӱдыр ок лек. Тугаяк шара шинчан, пеледыш платян, мыйын ончылнем шога (А. В.). Улына ме корныш коштшо, корно дене ошкылына. Йӧсӧ корным эртен толшо, ончык сайым вучена (Ш. О.).

Ойыралтше ешартыклӱм

49. Ешартыклӱм палемдыме мут ончылно, пеленжак, шога гын, огеш ойыралт: Изаже Иван Петрович – чодыра инженер, Шупашкарыште пашам ышта (Онч.). Кызыт Монар, Чорай, Октябрь яллаште у школ чоҥалтеш (г.). Радиокомитетыште весела пашаеҥ-влак лийыныт, председательна Семен Егорович кажне дене эплын кутырен (И.О.). «Тунеммыж годым хорыштем пеш сайын мурен», – Россий да Марий Эл искусствын заслуженный деятельже композитор А.И. Искандаров шке тунемшыжым порын шарналта (Онч.).

50. Палемдыме мут деч вара шогышо ешартыклӱм ик могырым (ойлончо мучаште) але кок могырымат (ойлончо кӧргыштӧ) запятой але тире дене ойыралтеш: Кузе йӧратен Кожлаерым уста Тойдемар, сай кӱслезе (В. О.-Я.). Маяковскийым, титаным, ужам вигак (В. Р.-Г.). Вӧдыр Йыванын куваже, Матрана, коҥга ончылно мелнам кӱэшт шога ыле (А. В.). Овопын первый шочшыжо, Клавий лӱман ӱдыржӧ, кум ийымат темен, курчак дене модашат шуын (Д. О.). Марина, Корий кугызан мотор ӱдыржӧ, тений латшым ийышке веле тошкалын (Ш. О.). Кӧгӧрченже, тыныс кайык, чоҥешталын, кӱш кӱза (В. П.). А мыйым кызыт шочмо велемын эн ямле верже – нур – ӱжеш (К. Г.). Марий калык шке чонжын, кумылжын, уш-акылжын тӱҥ эҥертышыжым – йылмыжым – арален коден (г.). Киндым – илыш вийым – акле тый, шоляш (В. Р.-Г.). Тыге ик теле эрдене Прокоп Васлий – иктаж витле вич ияш, каҥгатарак, пеш ош пондашан кугыза – коҥгамбалне ойлен шинча (Ш. О.).

51. Лицам ончыктышо, рашемдарыше (определительный) олмештыш мутым палемдыше ешартыклӱм эре (палемдыме мут ончылнат, почешат) запятой дене ойыралтеш: Ме лекна, йоча-влак, пеш мӱндыр походыш, геройым кычал, шочмо ялыш кондаш (В. Р.-Г.). Ме, ик еш гай студент йолташ-шамыч, мурена, иквереш погынен (М. Я.). Тунам мый, самырык сонарзе, ял воктен пасу йыр чодырам шеҥын пытаренам да тӱрлӧ янлык, кайыквусо кушто, мыняр улмым палем ыле. Мемнамат, самырык-влакым, сонарлаш туныктеныт. Шкешт, пычалан-влакет, мемнам коден кайышт (А. М.-А.).

52. Ойлончо мучаште шогышо шкет але шуко мутан ешартыклӱм лӱм ден палемдыме мут коклаште вес шомак уке гын, ешартыклӱм ончылно тире шындалтеш: Мыланем эн поро, эн мотор лач икте – Шернуремже (В. Б.). Ила чодыраште моткоч оҥай койышан кайык – роҥгыж (В. К.). Трактор чолган савырале кашым – шем кудыр согам (Э. А.). Тушто у оза, тушто чын оза – пашазе калык (М. Ш.). Илен ик ялыште шкет ӱдырамаш – Кыстынчий вате (В. Ю.).

53. Ойлончо мучаште шогышо ешартыклӱм ден палемдыме мут коклаште вес шомак уло гын, ешартыклӱм запятой але тире дене ойыралтеш: Мый Москваште каем, тӧр праван у айдеме! (М. К.). Мый пиалан улам, марий айдеме, марий чодыра лоҥгаште кушшо еҥ (С. В.). Школышкына инспектор толын пурыш, лопкарак капан, чалемаш тӱҥалше кужу ӧрышан, нӱжымӧ чара оҥылашан, кугу мӱшкыран кӱжгӧ айдеме (Т. О.). Анисан ачажын илышыже такыр корно дене каен огыл. Илышыштыже тудым икте веле куандарен – Аниса (Н. Т.). Ида вашталте мылам шӱмым, ида вашталте, сӧрвалем. Вет тудо икте мылам пуымо – ойгем, чапем да пиалем (Г. М.). Тыште йӱксӧ гай ӱдыр ила – мыйын шонымем, пиалем, ончыкылык илышем! (А. В.).

Ойыралтше умландарыше член






Читайте также:

Последнее изменение этой страницы: 2016-03-22; Просмотров: 68; Нарушение авторского права страницы


lektsia.com 2007 - 2017 год. Все права принадлежат их авторам! (0.097 с.) Главная | Обратная связь