Архитектура Аудит Военная наука Иностранные языки Медицина Металлургия Метрология
Образование Политология Производство Психология Стандартизация Технологии


Очень медленные эффекты (часы-сутки)



Очень медленные эффекты реализуют митогенез и размножение клеток. Например, к этим эффектам относится

1. Повышение в печени синтеза соматомедина, зависимого от гормона роста.

2. Увеличение роста и пролиферации клеток в с

1869 жылы берлинде 22 жасар медик студенті П. Лангерганс микроскоппен ұйқы безі құрылысын зерттеуде бұрын соң белгілі болмаған топтар құрып орналасқан клеткаларды көреді, олар бүкіл бездің бойында бір келкі таралған. Кейін оларды «Лангерганс аралықтары» деп атаған. 1901 жылы ұйқы безінде осындай «аралықтар» зақымдануынан қант диабеті дамуы жүретіні айтылды.

ХХ ғасырдың 20-шы жылдар басында қант диабетімен ауыратын жас адамдарда, яғни инсулинді қажет ететіндерде ұзақ өмір сұруге ұміттері жоқ еді. 1921 жылдың күзінде Торонто қаласында (Канада) Ф. Бантинг және Ч. Бест дәрігерлері бұзаулардың ұйқы безінен алынған белгілі заты иттерде экспериментальды диабетінде қанның қант деңгейін төмендеткен. 1922 жылдың 11 қантарында иттерге көптеген нәтижелі сынақтарынан кейін диабетпен сырқаттанатын 14 жасар ер баласына инсулиннің бірінші тарихи инъекциясы енгізілді. Келешекте олар Нобель сыйлығын алды, ал Бантингтің туған күнін Халықаралық диабет күні (14 қараша) деп аталып өтеді.

Инсулинді ұйқы безінің Лангерганс клеткалары синтездейді, гормон организмде көмірсу алмасуын реттейді, клеткалар глюкозаны сіңіруін қамтамасыз етеді, оның жеткіліксіздігі қант диабетіне әкеледі. Ф. Сенгер алғаш рет инсулиннің біріншілікті құрылысын немесе молекуласында амин қышқылдардың нақты жүйелі қатарын ұсынған. Кейін Д. Ходжкин рентгендік дифракция әдісі көмегімен инсулиннің кеңістіктегі молекула құрылымын тапты (екіншілік-төрттік құрылысы).

Инсулиннің бірінші препараттары жануарлар текті болды. 1922 жылдан бастап диабет емдеуіне шошқаның және бұқаның инсулині қолданылды. Технологиясы ұйқы безден инсулин-нәруызды экстракциялауына негізделген болатын (ұйқы бездің 800-1000 кг-нан 100 грамм кристалды инсулин алынатын).

Нәруызды-пептидті гормондар синтезі процесінде эндокринді бездер клеткаларында алдымен гормонды белсенділігі жоқ полипептидтер түзіледі. Полипептид құрамында нақты гормонның аминқышқылды жүйелі қатардан тұратын фрагменттер бар. Осындай нәруыздық молекуланы бастауыш-жақын-гормон деп аталады және өзінің құрамына (дәстүрлі N-соңында) жетекші немесе сигналды бір ізді қатар (бастауыш) деп аталатын құрылым кіреді. Бұл құрылым – гидрофобты радикалдармен көрінеді де эндоплазматикалық ретикулум (ЭПР) цистерналар ішінде мембрананың липидті қабаты арқылы рибосомадан осы молекуланың өтуін қамтамасыз етеді. Мембрана арқылы молекула өткен кезде шектеулі протеолиз нәтижесінен жетекші (бастауыш) бір ізді қатар ажыратылады да ЭПР ішінде бастауыш гормон қалады. Кейін ЭПР жүйесі арқылы бастауыш гормон Гольджи комплексіне тасымалданып жетілген формасына ауысады. Қайтара гидролиз қорытындысынан спецификалы протеиназалар әсерінен қалған (N-соңы) фрагмент кесіледі (алғашқы бөлім). Спецификалық биологиялық активті түзілген гормон молекуласы секреторлы көпіршіктерге түседі де бездің секреция уақытына дейін жинақталынады.

Ұйқы безде инсулин синтезі келесі жолмен өтеді. Лангерганс клеткаларының рибосома ЭПР преинсулин деген бастауыш пептиді синтезделінеді. Ол 110 амин қышқылды қалдықтардан құралған полипептидті тізбегі және бір ізділікпен орналасқан: Сп-пептид, А-пептид, C-пептид және В-пептид. ЭПР синтезінен кейін бірден осы молекуладан сигнальды (Сп) пептиді – 24 амин қышқылды қатары ажыратылады, ЭПР гидрофобты липидті мембранадан синтезделген молекула өтуіне қажет. Гольджи комплексіне тасымалданатын проинсулин пайда болады, онда жартылай протеолиз жүреді – проинсулин молекуласынан А және В тізбегін қосатын 31 амин қышқылды фрагменті – С-пептидін арнайы эндопептидаза көмегімен кесіліп алынады. Секреторлы гранулаларда инсулин цинк иондарымен қосылып кристалды гексамерлі агрегат түзеді. 51 амин қышқылды қалдықтары бар осындай нәруыз дисульфидті көпірмен байланысқан екі А және В полипептидті тізбектерден құралған (сурет ). Сонымен, Лангерганс клеткаларынан процессинг нәтижесінен препроинсулиннен проинсулин және кейін инсулин пайда болады:



 

а) - препроинсулин /-------/ /-------/ /--------/ /-- -----/ ,

Сп А С В

Онда Сп – бұл сигналды пептид, нәруыздың экспрессиясына қажет, С – дәнекерлік пептид, дисульфидті байланыстар біріккенде А және В тізбектердің қажетті ориентациясын қамтамасыз етеді, А – 21 аминқышқылды қалдықтардан құралған тізбек, В – 30 аминқышқылды қалдықтан тұратын тізбек;

 

б) - проинсулин /--------/ /-------/ /--------/, Сп жоқ;

А С В

 

в) - инсулин А ------------------ СООН

s s

s s

NH--------------------B, Сп және С жоқ.

 

Сурет . Инсулин процессингінің сатылары (а, б, в)

 

Дегенмен, ірі қара малдың инсулині адамдікінен үш амин қышқылды қатармен ажыратылады, шошқанікі – біреу, сондықтан науқас организмінде осындай пептидтерге қарсы антиденелер түзілуі мүмкін.

Қазіргі уақытта гендік-инженерлік технологиясы, бактериялардың (E. coli), ашытқылардың (Saccharomyces cerevisiae) және т.б. рекомбинантты штамдар көмегімен алынған адамның инсулин препараттары қолданылады.

 







Последнее изменение этой страницы: 2019-04-01; Просмотров: 184; Нарушение авторского права страницы


lektsia.com 2007 - 2022 год. Все материалы представленные на сайте исключительно с целью ознакомления читателями и не преследуют коммерческих целей или нарушение авторских прав! (0.012 с.) Главная | Обратная связь